Hisse senetleri anonim ortaklıkların çıkardıkları kıymetli evraklardır. Sözü geçen Anonim Şirketin hisse senedi alındığında o şirkette ortaklık hakkı edinilmiş olur. Başka bir deyişle her bir hisse senedi şirket sermayesinin belirli bir bölümüne karşılık gelen ve sahibine ortaklık haklarından yararlanma hakkı veren kıymetli bir evraktır. Şirket başarılı oldukça, yatırımınızın değeri de artar. Şirket ciddi bir olumsuzluk yaşarsa, bu olumsuzluk pay sahibi olmanız nedeni ile size de yansır. Hisse senedi alımındaki temel amaç, o şirketin büyüme potansiyelinden pay alabilmektir. Ancak hissesinden pay almaya karar verdiği şirketin büyüme veya karlı olabilme garantisi yoktur. Şirketin piyasa koşulları içinde değişen değeri ile beraberde yatırımcının elindeki hisse senedinin fiyatı azalıp, artabilir.

Hisse Senedinden nasıl getiri elde edilir?

Hisse senedi sahipleri temel olarak iki tip getiri elde ederler:

  • Sermaye kazancı: Hisse senedini düşük fiyattan alıp, yüksek fiyattan satarak elde edilen getiridir.
  • Kar payı (Temettü) geliri: Temel olarak temettü, şirketin sahipleri ve hissedarlarına dağıtılan şirket karıdır. Borsada işlem gören şirketler kar dağıtıp dağıtmamakta serbesttirler. Hisse senetleri borsada işlem görmeyen şirketler ise dağıtılabilir karın yarısından az olmamak üzere belirlenecek birinci temettüyü nakden dağıtmak zorundadır.

Hisse senetlerinin yatırımcıya sağladığı haklar nelerdir?

Hisse senedi şirket sermayesinin belli bir kısmını temsil eder ve sahibine her türlü ortaklık haklarından yararlanma imkanı verir. Bu haklar;

  • Şirketten pay alma hakkı,
  • Şirket yönetimine katılma hakkı,
  • Oy kullanma hakkı,
  • Rüçhan hakkı,
  • Tasfiyeden pay alma hakkı,
  • Şirketin faaliyetleri hakkında bilgi edinme hakkı

olarak sayılabilir.

BİST Pay Piyasası'nda (PP) farklı sektörlerden şirketlerin pay, rüçhan hakkı kuponları, borsa yatırım fonları ve varantlar işlem görmektedir. BİST Pay Piyasası yerli ve yabancı yatırımcılar için likit, şeffaf ve güvenli yatırım ortamı sağlamaktadır.

Pay Piyasası'nda işlemler elektronik alım-satım sistemi aracılığıyla fiyat ve zaman önceliği kuralı baz alınarak "Çoklu Fiyat-Sürekli Müzayede" esaslarına göre otomatik olarak gerçekleşmektedir.

İşlemler biri sabah diğeri öğleden sonra olmak üzere iki ayrı seansta yapılmaktadır. Her iki seansın başında Tek Fiyat Sistemine göre "Açılış Seansı" düzenlenmektedir.

BİST üyeleri yatırımcılardan elektronik olarak topladıkları emirleri uzaktan erişim ağı üzerinden ExAPI mesajlaşma ara yüzü (ExAPI) ile BİST'ye göndermektedirler. Buna ilave olarak, üye temsilcileri, alıcı ve satıcıların emirlerini BİST'de ve üye merkez ofislerinde bulunan işlem terminalleri aracılığı ile Elektronik Alım-Satım Sistemi'ne girebilmektedirler.

Pay Piyasasında işlemler aşağıdaki pazarlarda gerçekleşmektedir.

  • Ulusal Pazar: BİST kotasyon şartlarını tümüyle karşılayan şirketler Ulusal Pazar'da işlem görmektedir.
  • Kurumsal Ürünler Pazarı: Menkul kıymet yatırım ortaklıkları, gayrimenkul yatırım ortaklıkları ve girişim sermayeleri payları ile borsa yatırım fonları katılma belgeleri ve aracı kuruluş varantları kot içi pazar niteliğindeki Kurumsal Ürünler Pazarı'nda işlem görmektedir.
  • Fon Pazarı: Borsa Yatırım Fonları ve Borsa Yönetim Kurulu'nca işlem görmesi uygun bulunan A tipi yatırım fonları katılma belgeleri Fon Pazarı'nda işlem görmektedir.
  • İkinci Ulusal Pazar: Ekonominin dinamosu olan küçük ve orta ölçekli şirketler ve Ulusal Pazar'dan geçici veya sürekli olarak çıkartılan şirketler ile Ulusal Pazar için geçerli kotasyon ve işlem görme koşullarını sağlayamayan şirketler İkinci Ulusal Pazar'da işlem görmektedir.
  • Gözaltı Pazarı: Gözaltı Pazarı, belirli koşulların ortaya çıkması sonucunda, şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte, payların BİST bünyesinde işlem görebileceği pazardır.
  • Birincil Piyasa: Pay ihraç eden şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştıkları piyasadır.
  • Toptan Satışlar Pazarı: Toptan Satışlar Pazarı, önceden alıcıları belirli olan veya olmayan, belirli bir miktarın üzerindeki pay işlemlerinin Borsa'da güven ve şeffaflık ortamında, organize bir piyasada gerçekleştirilmesini sağlamaktadır.
  • Serbest İşlem Platformu (SİP): SPK'nın 3 Haziran 2011 tarih ve 17/519 sayılı kararı kapsamında; hisse senetleri BİST'de işlem görmeyen halka açık şirketlerin finansal durumlarının ve halka açıklık yapılarının değerlendirilmesi sonucunda SPK kaydındaki şirketlerin paylarının, Borsamızda işlem görmesine karar verilmiştir. SPK tarafından belirlenen şirketlerle ilgili olarak PP bünyesinde Serbest İşlem Platformu (SİP) oluşturulmuştur. Söz konusu Platformun işleyiş usul ve esasları Borsamızın 30.12.2011 tarih ve 386 sayılı Genelgesi ile düzenlenmiş ve işlemlere 10 Mayıs 2012 tarihinde başlanmıştır.

    SİP'te işlemler, HSP pazarlarındaki seans saatleri içinde gerçekleşir ve "tek fiyat sistemi" uygulanır. SİP'te gün içinde 4 kez emir toplanarak fiyat belirlenir.

    Şirket payları Platformda işlemlerin başlayacağı ilk gün, ilk seans serbest marj ile işlem görmeye başlar, işlem gerçekleşinceye kadar serbest marj uygulanır. İlk işlemin oluştuğu seansı izleyen seans, gerçekleşen işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı üzerinden baz fiyat ve fiyat değişim sınırları hesaplanır ve uygulanır. Fiyat değişim sınırlarının hesaplanmasında kullanılacak fiyat marjı %10'dur.

    SİP'te işlem gören hisseler brüt takas uygulamasına tabi olup A-B-C gruplaması ile birlikte açığa satışa ve kredili menkul kıymet işlemlerine konu edilmezler.

BİST Pay Piyasası (PP) Seans Saatleri

PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
1. Seans 09:15-12:30
Açılış Seansı 09:15-09:35
Emir Toplama 09:15-09:30
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri 09:30-09:35
Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 09:30-09:34
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 09:34-09:35
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 09:35-12:30
Tek Fiyat Seansı 09:35-12:30
Emir Toplama 09:35-12:25
Tek Fiyatın Belirlenmesi 12:25-12:30
PP (Ulusal Pazar, Kurumsal Ürünler Pazarı, İkinci Ulusal Pazar, Gözaltı Pazarı, Serbest İşlem Platformu ) ve GİP
2. Seans 14:00-17:40
Açılış Seansı 14:00-14:15
Emir Toplama 14:00-14:10
Açılış Fiyatlarının Belirlenmesi ve Açılış İşlemleri 14:10-14:15
Piyasa Yapıcı-İlk Kotasyon Girişi 14:10-14:14
Sistem-Otomatik İlk Kotasyon Atama 14:14-14:15
Sürekli Müzayede (SM) ve Piyasa Yapıcılı SM Yöntemi 14:15-17:30
Tek Fiyat Seansı 14:15-17:33
Emir Toplama 14:15-17:30
Tek Fiyatın Belirlenmesi 17:30-17:33
Kapanış Seansı 17:30-17:40
Emir Aktarımı 17:30-17:33
Emir Toplama 17:33-17:36
Kapanış Fiyatlarının Belirlenmesi 17:36-17:38
Kapanış Fiyatından/Tek Fiyattan İşlemler 17:38-17:40
Toptan Satışlar Pazarı
Resmi Müzayede İşlemleri (**) 10:30-12:00
Birincil Piyasa İşlemleri
Rüçhan Hakkı Kuponu Pazarı Pay Payın bulunduğu pazarın içinde, aynı seans süresince gerçekleştirilecektir. RHKP'deki menkul kıymetler açılış-kapanış seansına dahil edilmez.

*: Gözaltı Pazarı seansı; resmi tatil nedeniyle sadece ilk seansın yapılmasının söz konusu olduğu günlerde birinci seans süresi dahilinde (09:15 - 12:40 saatleri arasında) yapılacaktır.
**: ME, MF, MV, MC kodlarıyla yapılan resmi müzayede işlemleri için geçerli olan seans saatlerini ifade eder.

Not: Yarım iş günü olması nedeniyle tek seans yapılacak günlerde seans, kapanış seansı ile bitirilecek olup, kapanış seansı süreci aşağıdaki şekilde uygulanacaktır.
• Emir aktarım aşaması - (3 dakika, 12.30 - 12.33)
• Emir toplama aşaması - (3 dakika, 12.33 - 12.36)
• Fiyat belirleme ve kapanış seansı işlemleri aşaması - (2 dakika, 12.36 - 12.38)
• Kapanış fiyatından / tek fiyattan işlemler aşaması - (2 dakika, 12.38 - 12.40)

BİST Endeksleri verileri kapanış verileridir.  BİST ismi altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları tamamen BİST 'e ait olup tekrar yayınlanamaz. BİST verileri Foreks tarafından sağlanmaktadır.